SANBERKHAN İş Merkezi. B blok No.20 / Başiskele - Kocaeli
info@arkenmuhendislik.com
Kocaeli, Gebze’den Başiskele’ye kadar uzanan devasa sanayi kuşağıyla Türkiye’nin üretim lokomotifi konumunda. Bu dev çarkların dönmesini sağlayan ise elektrik odalarındaki binlerce amperlik enerji. Ancak bu enerji, kontrol dışına çıktığında saniyenin onda biri kadar kısa bir sürede bir felakete dönüşebilir. Endüstriyel tesislerde iş kazası dendiğinde akla genellikle yüksekten düşme veya makine sıkışmaları gelir; ancak en sinsi ve yıkıcı risk, elektrik panolarının içinde saklı olan Ark Flaşı (Arc Flash) riskidir. Arken Mühendislik olarak bu rehberde, İSG uzmanlarının ve tesis müdürlerinin ajandasında en üst sırada yer alması gereken ark flaşı analizini, yasal zorunlulukları ve korunma yöntemlerini en ince ayrıntısına kadar inceliyoruz.
Pek çok kişi ark flaşını basit bir kısa devre veya “sigorta atması” sanır. Oysa ark flaşı, elektriğin havayı bir iletken olarak kullanarak fazlar arası veya faz-toprak arası kontrolsüz bir şekilde sıçramasıdır. Bu olay gerçekleştiği anda hava iyonize olur ve plazma haline geçer. Sonuç? Saniyenin çok küçük bir diliminde güneşin yüzey sıcaklığından (yaklaşık 5.500°C) daha yüksek, 20.000°C’ye varan bir ısı açığa çıkar.
Bu ısı sadece metali eritmekle kalmaz, bakırı anında buharlaştırır. Bakır buharlaştığında hacmi 67.000 kat genişler. İşte bu genleşme, Ark Patlaması (Arc Blast) dediğimiz basınç dalgasını oluşturur. Panonun ağır metal kapaklarını birer mermi gibi fırlatan, personeli metrelerce uzağa savuran asıl güç budur.
Kocaeli’deki fabrikalarda yaptığımız incelemelerde ark flaşının genellikle şu üç nedenden kaynaklandığını görüyoruz:
İnsan Hatası: Bakım sırasında panonun içine düşürülen bir tornavida, unutulan bir anahtar veya yanlış manevra.
Ekipman Arızası: Yalıtımın bozulması, toz birikmesi veya panonun içine giren küçük bir canlının (fare, kertenkele vb.) fazlar arası köprü oluşturması.
Kötü Tasarım ve Bakımsızlık: Gevşek bağlantılar ark oluşumunun en büyük tetikleyicisidir. Bağlantı noktası ısınır, oksitlenir ve sonunda ark başlar.
İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanları için “dikkatli çalışın” demek yeterli değildir. Bilimsel bir veri gerekir. Arken Mühendislik olarak yaptığımız ark flaşı analizi şu üç temel soruya cevap verir:
Bu değer, ark patlaması sırasında bir personelin vücuduna (santimetrekare başına) çarpan enerji miktarını (cal/cm²) ifade eder. Analiz sonucunda çıkan bu rakam, personelin giyeceği kıyafetin dayanıklılık seviyesini belirler. Eğer analiz yapılmamışsa, giyilen KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) yetersiz kalabilir veya gereksiz yere çok ağır ve pahalı ekipmanlar seçilmiş olabilir.
Panonun önünde hiçbir koruyucu ekipmanı olmayan bir kişinin, ikinci derece yanık almadan durabileceği en yakın mesafedir. Analiz raporumuzda bu mesafe her pano için özel olarak belirtilir.
Ark flaşının şiddeti iki şeye bağlıdır: Akımın büyüklüğü ve arızanın temizlenme süresi. Eğer koruma röleleriniz yavaşsa, ark flaşı çok daha yıkıcı olur. Analiz sırasında röle koordinasyonunu da gözden geçirerek bu süreyi minimize ediyoruz.
Arken Mühendislik teknik ekibi bir tesise girdiğinde şu metodolojiyi izler:
Sadece analiz yapmak riski görmenizi sağlar, ancak riski yönetmek için teknolojiye yatırım yapmak gerekir. Kocaeli’deki modern tesislerde uyguladığımız sistemler:
Optik Ark Koruma Röleleri: Işık hızında çalışan sensörler, arkın başladığı an oluşan ışığı algılar ve şalteri 10 milisaniye gibi rekor bir sürede açtırır. Bu, olay enerjisini %90 oranında düşürür.
Uzaktan Kumanda ve İzleme: Personelin ark riskli bir panonun tam önünde durmasına gerek kalmadan, güvenli bir mesafeden açma-kapama yapabilmesini sağlar.
Ark Dirençli Panolar (Arc-Resistant): Patlama enerjisini yukarıdaki bacalar aracılığıyla tahliye eden özel kabin tasarımlarıdır.
Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene riskleri analiz etme ve önleme yükümlülüğü getirir. Uluslararası arenada kabul gören NFPA 70E ve IEEE 1584 standartları, ark flaşı analizinin nasıl yapılacağını net çizgilerle belirlemiştir. İSG denetimlerinde müfettişler artık sadece “periyodik kontrol raporu” istemiyor; personelin güvenliğini nasıl sağladığınızı, ark sınırı etiketlerini ve uygun KKD seçimlerini de sorguluyor.
Analiz yapılmadan alınan ark kıyafetleri ya korumaz ya da işçiyi bunaltır. Analiz sonrası belirlediğimiz 4 farklı KKD kategorisi vardır:
Kategori 1: Hafif pamuklu giysiler (Düşük risk).
Kategori 4: “Ark Suit” dediğimiz, astronot kıyafetine benzeyen tam korumalı başlık ve elbiseler (Çok yüksek risk). Yanlış ekipman kullanımı, personelin hareket kabiliyetini kısıtlayarak kazaya davetiye çıkarabilir. Doğru analiz, doğru ekipmanı getirir.
Soru: Panomun kapağı kapalıyken ark flaşı riski var mı? Cevap: Düşüktür ancak sıfır değildir. Arıza anında kapakların fırlama riski olduğu için, kapak kapalıyken bile belirli bir mesafede durulmalıdır.
Soru: Termal görüntüleme yapıyoruz, ark flaşı analizine gerek var mı? Cevap: Kesinlikle evet. Termal görüntüleme ısınmayı (mevcut sorunu) gösterir; ark flaşı analizi ise oluşabilecek bir patlamanın (potansiyel riskin) şiddetini hesaplar. İkisi birbirinin tamamlayıcısıdır.
Soru: Analiz ne kadar sürede bir yenilenmeli? Cevap: Tesisin elektrik altyapısında büyük bir değişiklik (yeni trafo, büyük ek motorlar vb.) yapıldığında veya en geç 5 yılda bir yenilenmesi önerilir.
Bir elektrik kazası saniyeler içinde olup biter ama etkileri ömür boyu sürer. Kocaeli Başiskele merkezli Arken Mühendislik olarak biz, mühendisliği sadece kablo çekmek veya proje çizmek olarak görmüyoruz; biz mühendisliği insanların güvenle çalışabileceği sistemler kurmak olarak görüyoruz. Ark flaşı analizi, bir tesisin profesyonelliğini ve insana verdiği değeri gösteren en somut belgedir.
Siz de tesisinizdeki “görünmez” tehlikeleri görünür kılmak, İSG denetimlerinden başarıyla geçmek ve en önemlisi çalışma arkadaşlarınızın güvenliğini garanti altına almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Sahil Yollu Cad. D130 Karayolu üzeri SANBERKHAN İş Merkezi B Blok No:20 Başiskele / Kocaeli
E-Posta: info@arkenmuhendislik.com
Telefon: +90 532 389 52 88
